۱۵۲. جنابعالی فرموده اید تصرف در املاک وقف که در مسیر طرحهای عمومی (نظیر جاده یا خیابان) قرار میگیرد در مواردی موجب ضمان و معوض میگردد، چون موضوع مبتلا به میباشد مستدعی است ملاک کلی موارد مذکور جهت تعیین تکلیف نهائی مشخص فرمائید.
بسمه تعالی
در اوقاف عامهای که به صورت وقف انتفاع است، که جهت استفاده عموم از عین موقوفه وقف گردیده، مانند مساجد و مدارس و پلها و کاروانسراها و راهها و قبرستانها و مانند آن، دخل و تصرف در آن و تغییر و تبدیل آن موجب ضمان عین یا منفعت نیست، حتی اگر دخل و تصرف در آن غیر مجاز و غاصبانه و به صورت حرام باشد، النهایه در صورت غصب، غاصب شرعاً مکلف است رفع ید و تخلیه نماید و موقوفه را به حال سابق برگرداند، ولی در اوقاف خاصه و همچنین در اوقاف عامهای که به صورت وقف منفعت وقف گردیده، تصرف آن موجب ضمان عین و منفعت است و باید متصرف علاوه بر رد عین یا عوض آن اجرت المثل مدت تصرف را نیز بپردازد.
153. در مواردی که اراضی موقوفه در طرح جادههای عمومی و خیابان قرار میگیرد پرداخت مال الاجاره موقوفه شرعاً به عهده چه کسی است؟ آیا مجری طرح که متصدی مسیر است مدیون به وقف است؟ یا عابرین که در حقیقت بهره گیران از موارد تصرف وقف هستند؟
با علم به عدم پرداخت حق وقف، و عدم رضایت متولی شرعی موقوفه، در صورت عبور از این مسیرهای وقفی نحوه برائت ذمه چگونه محاسبه میشود؟
بسمه تعالی
کسی که تخریب موقوفه و غیر قابل استفاده شدن موقوفه و در نتیجه اتلاف موقوفه حکماً به او انتساب و استناد پیدا میکند شرعاً ضامن است که یا موقوفه را در صورت امکان به حال سابق برگرداند و یا وجه اجاره آن را بپردازد و یا در صورتی که موقوفه را حکماً به صورت تالف درآورده باشد عوض آن را تسلیم نماید، و چنانچه موقوفه با تبدیل به خیابان در حکم تالف باشد بر عابرین چیزی در این باره نیست.
154. در فتوای شماره 7116 فرمودهاید: «مسئول شرعی اداره امور موقوفه موظف است در صورت نیاز، به هر طریق قانونی اقدام به حفظ و احیاء و احقاق تمام حقوق موقوفه نماید».
و در فتوای شماره 7859 فرمودهاید: «تصرفات در املاک موقوفه موقوف بر اذن و اجازه متولی شرعی موقوفه است».
و در فتوای شماره 8270 فرمودهاید «متولی شرعی و مسئول اداره امور موقوفه در اجاره دادن موقوفه و تعیین مبلغ اجاره بهاء باید لزوماً غبطه و مصلحت وقف را رعایت نماید».
و در فتوای 8271 فرمودهاید: «تکلیف متولی شرعی یا اداره اوقاف بر وصول عواید موقوفات جهت صرف عواید در جهت وقف است».
و در فتوای شماره 13121 فرموده اید : «عواید وقف باید زیر نظر متولی شرعی و با نبودن متولی خاص زیر نظر حاکم شرعی درجهت وقف صرف شود و زمان و مکان و مصالح دولت و ملت در آن اثر ندارد و نباید تغییر داده شود».
با وجود این فتاوای مبارک و مطاع قسمتی از املاک و اراضی موقوفه در شهرستان ... بدون اخذ مجوز شرعی از اوقاف یا متولی توسط (یکی از نهادهای انقلابی) مورد تصرف قرار گرفته و هیچگونه وجهی نیز تاکنون در این رابطه پرداخت نگردیده .
اوقاف و متولی موقوفه کراراً درخواست تخلیه ملک مزبور را نموده است. بلحاظ حفظ غبطه وقف مسئولین محترم نهاد مزبور رسماً اعلام فرمودهاند که به امر مبارک رهبری طی دستورالعمل ... مجاز به تصرف و نگهداری مکان تحت تصرف خود میباشند ولو بدون اذن متولی شرعی.
علیهذا این اداره و متولی موقوفه در وظیفه شرعی خود مردد است که آیا بر اساس فتاوای مبارک باید مبادرت به حفظ غبطه موقوفه و تخلیه مکان مذکور به نحو مقتضی از طریق قانونی نماید یا با توجه به اظهارات موصوف در این رابطه تکلیف اداره و متولی ساقط است؟ لهذا موضوع از محضر مبارک استفتاء تا به هر نحو که مقتضی باشد امر به ابلاغ فرمایند.
بسمه تعالی
حکم شرعی موقوفه و تصرفات متصرفین موقوفه و تکالیف متولی شرعی موقوفه در اداره امور موقوفه و استحصال عواید و صرف آن در جهت وقف همان است که در بالا بدان اشاره شده است، و هیچ شخص یا نهادی در این باره مستثنی نیست و از مدعی دستورالعمل سریعاً مطالبه ارائه مدرک نمائید تا چگونگی آن بررسی شود.
155. قبل از انقلاب در سند اجاره ای که فیمابین تولیت موقوفه و شهرداری تنظیم شده است که در آن بر عهده شهرداری شرطی مقرر شده که به موجب آن کلیه اعیانیهای احداثی در زمین مورد اجاره رایگان به تولیت انتقال یابد اکنون متولی شرعی درصدد خلع ید از شهرداری نسبت به اعیانیهای احداثی برآمده در حالی که محل بزرگترین پارک شهر میباشد با اعیانیهای فرهنگی اجتماعی، اینجانب به عنوان شهردار از طرف شهروندان شهر از محضر پر برکت آن رهبر و زعیم عالی مقام استدعا دارم امر فرمایند اعیانیهای آن همچنان برای استفاده عموم در ید شهرداری باقی بماند.
بسمه تعالی
اعیانی مذکور اگر در زمین وقفی استیجاری احداث گردیده، شرط واگذاری مجانی آن به شخص متولی موقوفه چنانچه موافق مصلحت وقف نباشد و یا با اسقاط وجه اجاره زمین موقوفه و یا با سوء استفاده از حق تولیت موقوفه باشد باطل و بی اثر است، و در این صورت اعیانی باقی بر ملک احداث کننده است و او متقابلاً ضامن اجرت المثل زمین موقوفه نسبت به تمام مدت تصرف است.
156. زمینی وقف مؤبد شده است برای سوگواری حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) اداره اراضی شهری قطعه ای از آن را جهت احداث بنا برای مسجد در اختیار چند نفر خیر گذاشته و عمل احداث نیز در آن انجام شده، به منظور رفع محظور شرعی و دانستن تکلیف اداره در قبال موقوفه استدعا دارد پاسخ سوالات ذیل را مرقوم و به مهر شریف مزین فرموده و اجازه فرمائید به این اداره ابلاغ فرمایند.آیا در زمین موقوفه موصوف میشود مسجد ساخت یا خیر؟
بسمه تعالی
زمین موقوفه مسجد نمیشود.
157. اینجانب به عنوان واقف اصلی و متولی دو باب واحد مسکونی به منظور تأسیس مرکز فرهنگی وقف عام نمودهام، ولی متأسفانه اداره کل اوقاف و امور خیریه بر خلاف نظر واقف نخست سند را به نام واقف دیگر تنظیم و سپس به شخص دیگری به منظور استفاده مسکونی وی به طور قطعی انتقال دادهاند. با توجه به اینکه اینجانب به این عمل رضایت ندارم نظر مبارکتان را در مورد دخالت و تصرف در موقوفه بدون رضایت واقف را مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی
از وقف باید در جهت وقف استفاده شود و تغییر آن جایز نیست، ولی در خصوص مورد سؤال چنانچه اختلافی هست باید رسیدگی شود و مرجع حل آن دادگاههای ذیربط است.
158. در دبیرستانی که زمین آن وقف بوده است و سالیان درازی ساختمان مدرسه در آن بنا شده است میتوان با دانش آموزان اقامه نماز جماعت کرد؟
بسمه تعالی
با نظر متولی شرعی با مراعات جهت وقف مانع ندارد.
159. در شهرستان موقوفهایست بی نظیر و نسبتاً وسیع با وقفنامهای روشن و محکم و متولی شرعی که قسمتی از تصویر وقفنامه به ضمیمه تقدیم میگردد، اخیراً برخی ادارات محل برای احداث ساختمان اداری از اداره اوقاف شهرستان درخواست دارند بخشی از اراضی موقوفه که مشجر و مزروعی است به صورت اجاره در اختیار آنها قرار داده شود تا با قطع درختان ثمری جهت تأسیس ساختمان اداری و ورزشی و نظائر آن استفاده نمایند با توجه به موارد مذکور و شرایط اجاره در وقفنامه استدعا دارد نظر مبارک در این خصوص بیان فرمایید که:
آیا اداره اوقاف میتواند بخشی از زمینهای مشجر و یا مزروعی موقوفه با وجود متولی شرعی به اجاره ادارات مورد بحث دهد؟
آیا شهرداری محل میتواند بخشی از این اراضی به عنوان احداث خیابان یا حق تفکیک متصرف شود ؟
اگر بخشی از اراضی موقوفه در گذشته متصرف، و به صورت منازل مسکونی و یا باغ درآورده باشند آیا به جهت تصرفات گذشته متصرفین مالک میشوند؟ و آیا متولیان شرعی و اداره اوقاف تکلیف در بازگرداندن آنها به اصل وقف دارند ؟
بسمه تعالی
از وقف باید زیر نظر متولی شرعی در همان جهت وقف استفاده شود و تغییر و تصرف بر خلاف وقف جایز نیست و باید برگردانده شود رسیدگی به موضوع موکول است به مسئولین محترم ذیربط، والله العالم.
160. چاه آب که در حقیقت سقاخانهای شده است در منطقه محروم وقف گردیده آیا چاه آب و سقاخانهای که قباله آن جهت این کار تهیه شده است و علماء قباله را امضاء کردهاند آیا نامگذاری آن چاه به نام علی ابن ابیطالب اشکال دارد و سقاخانه به این نام؟ نظر خود را خواهشمندم از نظر شرعی بیان فرمائید چون این کار در نظر است به اداره اوقاف سپرده شود و نظر جنابعالی لازم و ضروری است این کار را علمای نامبرده تأیید نموده اند.
بسمه تعالی
وقف چاه آب به نام مبارک امیرالمؤمنین علی(ع) برای استفاده مردم مورد رضایت خدا و صدقه جاریه است و هیچ اشکالی در آن نیست.
161. در سال 1341 لغایت 1347 در اجرای قانون اصلاحات ارضی سه پارچه ده مشمول این قانون واقع و اراضی این دهات کلاً به نسبت معینی به زارعین مربوطه واگذار گردید، این دهات هر کدام بین 3/1 تا 3/2 وقف بودهاند که قانون مذکور بدون توجه به وقفی بودن به عنوان اراضی ملکی به این زارعین فروخته اند بلا فاصله پس از این عمل شرکتی در این محل تشکیل و میزان مالکیت هر فرد را محاسبه و نسبت سهام عین و افراد را سهامدار خود ساخته است و با این ترتیب سه پارچه ده که هر کدام به تنهائی مشاع بوده اند با تشکیل این شرکت به صورت یک اراضی واحد و مشاع درآمده است مدیران شرکت وقت کمبود آبی که داشتهاند جهت شرب اراضی شرکت تقاضای حفر چاه از اداره آبیاری محل نموده اند و بنا به مصلحت در هر محلی را که لازم دیده اند تعدادی چاه حفر نموده اند تا اینکه در سال 1363 بنا به فرمان حضرت امام خمینی قدس سره و تصویب قانون برگشت موقوفات به وقفیت خود اسناد تعدادی از زارعین که سهم وقف در سال 1341 به آنان فروخته شده بود باطل و مجدداً با آنان سند اجاره تنظیم میگردید بر اساس این قانون کلیه مستحدثات و حلقه چاههائی که زارعین در اینگونه اراضی از سال 1341 لغایت 1363 که قانون تصویب شده انجام دادند متعلق به خودشان به صورت ملکی اراضی وقفی محسوب میشدند اینک با انحلال این شرکت بلافاصله تقسیم دارائیهای افرادیکه در ابتدا به صورت سهام درآمده بود باید صورت پذیرد که مهمترین آن افراز اراضی میباشد که این عمل با عنایت به اسناد ثبتی موجود و اطلاعات فردی زارعین انجام شده لیکن مشکلی که حادث گردید این است که کل ده حلقه چاه که زمان فعالیت شرکت در اراضی شرکت حفر گردیده اند و با توجه به میزان دارائی زارعین دهات همجوار تعدادی از این چاهها متعلق و مایملک زارعین همجوار است لازم به ذکر است چون نوع وقف و نیت واقف و شخص واقف و میزان آن در هر پارچه ده نیز متغیر است نمیتوان زمین زیر آن حلقه چاه را به زارع قریه دیگر واگذار نمود بلکه مجبوریم به وسیله لوله کشی یا نهر کشی آب آنرا به قریه همجوار منتقل نمود.
اینک از آن مجتهد والامقام استعلام مینماید آیا مالک اراضی قریه محل حفر چاه که حدوداً 3/2 اراضی را مشاعاً مالک است و همچنین متولی این اراضی که حدوداً 3/1 دیگر را مشاعاً تولیت دارد حق درخواست وجه یا امتیازی از زارع قریه همجوار که استفاده کننده آب و مالک آن است و امتیاز چاه تلمبه به لحاظ کمبود آب اراضی او صادر شده را دارد یا خیر؟
بسمه تعالی
چاه اگر در زمینی که قسمتی از آن به صورت مشاع وقف است حفر شده اصل چاه نیز به نسبت وقفیت زمین محل حفر آن وقف است و منافات با مالکیت حفر کننده چاه نسبت به تأسیسات روی چاه از قبیل لوله و تلمبه و ساختمان و غیره ندارد، و متولی شرعی موقوفه حق مطالبه اجرت نسبت به سهم الوقوف چاه و همچنین مالک زمین حق مطالبه اجرت نسبت به سهم الملک چاه را از کسیکه از آن چاه استفاده میکند دارند.
162. از قدیم الایام آبهای تحت الارضی املاک موقوفه به منظور مشروب نمودن اراضی موقوفه مورد بهره برداری قرار میگرفته است، اخیراً برخی محاکم قضائی و مسئولین محترم اجرائی معتقدند که آبهای تحت الارضی واقع در املاک موقوفه خارج از حدود موقوفه و متعلق به دولت است.
لهذا مسئولین محترم دولتی بی اذن متولی شرعی به منظور جلوگیری از بهره وری خود را مجاز به ورود و تصرف در املاک موقوفه میدانند، مستدعی است ارشاد فرمایند در فرض مذکور آیا شرعاً آبهای تحت الارضی نیز کما فی السابق مربوط به موقوفه میباشد یا خیر؟
بسمه تعالی
اگر آب در عمقی است که عرفاً تابع زمین است حکم خود زمین را دارد و باید در موقوفه صرف شود، و اگر نیاز ندارد با نظر متولی شرعی ثمن آن تحصیل و در وقف مصرف گردد و در هر صورت در موارد خاصه نیاز به رسیدگی است که موکول است به مسئولین محترم ذیربط در جمهوری اسلامی.
163. قریهای است که چندین سال قبل دچار بی آبی شده عده ای از اهالی برای ادامه کشاورزی طبق مقررات مبادرت به حفر چاه در اراضی ملکی و غیر وقفی نموده اند که بعد از پیروزی انقلاب مشخص گردید که قریه مورد نظر موقوفه است حال با عنایت به مراتب فوق و اینکه چاه محفوره با هزینه شخصی افراد و در زمین ملکی میباشد جزء موقوفه میباشد یا ربطی به وقف ندارد و ملک طلق مشترکین میباشد؟
بسمه تعالی
چاه تابع محل آن است اگر محل آن وقف نیست چاه هم وقف نیست ولی اگر در زمین موات باشد باید به مسئولین محترم ذیربط در جمهوری اسلامی مراجعه شود، والله العالم.
164. طبق چند فقره وقفنامه قسمتی از آب موقوفه به ترتیب وقف بر شرب منازل گردیده .
آیا فرد یا سازمان غیر از متولی شرعاً میتواند در موقوفه دخل و تصرف کند و امتیاز آب به افراد غیر از نظر واقف بفروشد یا خیر ؟
آیا متولی یا اداره اوقاف یا هر مقام دیگر شرعا میتواند بدون رعایت تقدم و تأخر قبل از مشروب شدن چندین خانه مورد نظر واقف که موقوف علیهم اصلی هستند اجازه دهد؟
بسمه تعالی
از وقف باید زیر نظر متولی شرعی و در جهت وقف استفاده شود و تغییر ندهند و فروش آب که وقف بر مصارف خاصه شده جایز نیست و باید به همان کیفیت وقف عمل شود و با فرض اعتبار ترتیب در وقف باید به ترتیب استفاده نماید و صرف آب موقوفه در غیر جهت وقف و خارج محدوده آن جایز نیست، و چنانچه در موضوع اختلافی باشد باید به دادگاههای ذیربط مراجعه شود.
165. یک قنات، یک چهارک از آن وقف بوده است، قنات خشک شده و ورثه واقف در پنج فرسخی این قنات موتوری داشتند و از این موتور یک چهارک وقف نموده اند و پس از چندی و با فاصله سه فرسخی از موتور اول موتور دیگری را گذاشتند و با یک چهارک از موتور دوم را هم وقف کردهاند و اخیراً موتور سومی را گذاشتند. سؤال کرده اند آیا واجب است از این موتور سوم هم چیزی وقف کنند یا خیر؟
بسمه تعالی
وقف واجب نیست، ولی اگر آب وقف را جذب میکند باید مراعات شود، والله العالم.
166. لطفاً نظر مبارک را در رابطه با مسئله ذیل بیان فرمایید: آبی است موقوفه جهت شرب محلی که توسط آب انبارهایی مشروب میشده ولی در زمان فعلی آب انبارهای مذکور کمتر قابل استفاده است و چه بسا بخش عمده آن آبها توسط بعضی جهت کشاورزی استفاده میشود، با توجه به کثرت نفوس آن اهالی و ساخت منابع جدید الاحداث و کمبود آب جهت شرب آیا اجازه میفرمایید که آب مذکور به منابع برده شود برای شرب تمام اهالی و آیا میتوان از آب مذکور جهت استحمام استفاده نمود یا خیر ؟
بسمه تعالی
اگر برای آشامیدن وقف شده است باید در همان جهت صرف شود و ذخیره آن در منابع جدید مانعی ندارد.
167. آبی است که 7/1 آن وقف مسجد و امامزاده میباشد که درآمد و وجه الاجاره آن صرف تعمیرات مسجد و امامزاده بشود آیا جایز است (بدون در نظر گرفتن وجه الاجاره) آن آب را به خانههای روستائی و یا شهری لوله کشی کرد یا خیر ؟
بسمه تعالی
بدون مراعات مصلحت و جهت وقف و نظر متولی شرعی جایز نیست.
168. اگر کار و عمل لوله کشی بدون در نظر گرفتن وجه الاجاره انجام پذیرد آیا وضو گرفتن و یا غسل کردن و به طور کلی تصرف در آن آب جایز است یا خیر ؟
بسمه تعالی
اشکال ندارد.
169. اگر مردم و یا متولیان وجه الاجاره راعادلانه در نظر بگیرند و آن را در همان مسجد و یا امامزاده خرج نمایند وضو گرفتن و غسل کردن و تصرف نمودن در آن آب جایز است یا خیر ؟
بسمه تعالی
باید به نظر متولی شرعی و مراعات مصلحت و جهت وقف عمل شود.
170. اگر مردم و یا متصدیان لوله کشی به طور عمومی و دسته جمعی به این کار اقدام نکردند ولی عده ای به طور انفرادی بینهم و بین الله وجه الاجاره عادلانه ای نسبت به مصرف خود در نظر بگیرند و آن را به هیئت رسیدگی امور مسجد و یا امامزاده بدهند که در تعمیرات آنها مصرف شود آیا در اینصورت تصرف آن عده در آن آب جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی
حکم همان است که در مسئله قبل گفته شد و غیر از آن اشکال دارد،والله العالم.
171. مستدعی است نظر مبارک نسبت به سؤال ذیل بیان فرمائید:
آیا سفره آبی موجود در زیر اراضی موقوفه تابع وضع زمین (وقف) است یا نه؟
بسمه تعالی
آب زیر زمین وقفی حکم وقف را ندارد، بلی اگر چاه در زمین وقفی حفر شده باشد حکم وقف دارد.
172. در یکی از روستاها حدود 20 الی 30 سال پیش مردم از طریق آب قنات زمینهای کشاورزی خود را آبیاری میکردند در همان زمان آب قنات به چند شبانه روز تقسیم میگردید که در این میان یک شبانه روز وقف میگردد و تا زمانیکه آب قنات موجود هست هیچگونه مشکلی پیش نمیآید منتهی پس از گذشت چند سال آب قنات کم کم زائل شده و به کلی خشک میگردد، مالکین پس از خشک شدن آب قنات به فکر چاه عمیق میافتند و به اطلاع اداره اوقاف شهرستان میرسانند که آب قنات خشک شده اگر شما هم قصد شرکت در چاه عمیق را دارید باید بابت موتور و مخارج دیگر شریک شوید که هیچگونه جوابی از اداره اوقاف نمیآید پس از زدن چاه عمیق و نصب موتور زمانی میگذرد که یکباره اداره اوقاف اعلام وجود میکند اما با اعتراض شدید مالکین روبرو میشود و مالکین اعلام میدارند آب قنات خشک شده و عنوان وقف هم عوض شده و چاه عمیق زده شده است، الان این مسئله مورد اختلاف مالکین و اوقاف است که آیا موقوفه از چاه سهم دارد یا خیر؟
بسمه تعالی
اگر چاه در زمین موقوفه حفر شده باشد تمام چاه وقف است و اگر در زمین مشترک بین وقف و ملک حفر شده نسبت به سهم وقف موقوفه است و هرگونه تصرف در آن باید زیر نظر متولی شرعی موقوفه و صلاح وقف باشد و اگر در زمین ملک شخصی یا زمین مباح حفر شده اختصاص به مالکین آن دارد.
173. در بعضی از شهرها و محلها چنین رسم شده که آبهای ملکی را ساعتی بیست هزار تومان اجاره میکنند و آب موقوفه را ساعتی پنج هزار تومان، آیا این تفاوت چه حکمی دارد؟ حکم را بیان فرمائید.
بسمه تعالی
باید به نظر متولی شرعی و مراعات مصلحت وقف عمل شود.
174. قناتی بر مدار 17 شبانه روز جاری میباشد که مجاری دو شبانه روز آب و اراضی آن وقف میباشد بقیه متعلق به خورده مالکین از کشاورزان محلی میباشد آیا شرعاً جایز است که افرادی بدون رضایت مالکین و متولیان موقوفه و اولیاء صغیران در مظهر قنات مزبور اقدام به احداث استخر شنا بنمایند با عنایت به آنکه در فصل تابستان و هوای گرم قهراً آب در داخل استخر تبخیر شده و باعث ضایعات میشود.
بسمه تعالی
بدون رضایت تمامی صاحبان آب و اولیاء صغار و متولیان وقف جایز نیست، والله العالم.
175. در داخل زمین موقوفه چاه آب آشامیدنی جهت مصرف اهالی احداث گردیده است شرائط شرعی و سهم موقوفه چگونه تأیید میگردد؟
بسمه تعالی
آب حکم خود زمین را دارد که باید در موقوفه مصرف شود و اگر موقوفه به آن نیاز ندارد با نظر متولی شرعی عوائد آن تحصیل و در جهت وقف صرف میشود.
176. در قریهای یک دانگ آب صاحبش وقف کرده بود که برای درختانی که در کوچه و در حیاطها و برای گل کاری و غیره جاری گردد از زمانیکه روستا لوله کشی آب شده است این آب بلا تکلیف شده و معلوم نیست به کجا میرود و اکنون اینجانب رفتهام و از اوقاف اجاره کردهام و در بهای آن پول به اوقاف پرداخت میکنم و این آب برای زراعت و برای درخت کاری به کار میبرم آیا این آب برای بنده مباح است یا خیر؟
بسمه تعالی
حکم کلی مسئله این است که اگر امکان استفاده از آب در همان جهت وقف باشد تغییر جایز نیست ولی مسئله خاص نیاز به رسیدگی دارد.
177. آب موقوفه در این شهر وقف بر پر نمودن حوض انبارها و آبیاری درختان و حوضهای خانگی در منطقه بوده است این آب اکنون در اجاره عدهای از کشاورزان بوده و با قیمتی ارزانتر از قیمت کارشناسی موجود شرب میشود اکنون که حوض انبارها کم و درختان توسط شهرداری آبیاری میشود، 1- آیا تغییر کاربری آب از موارد پرکردن حوض انبارها و آبیاری درختان و غیره به کاربری کشاورزی اشکال شرعی ندارد؟ 2- آیا میتوان این آب را به قیمت ارزان واگذار کرد یا لازم است با نظر کارشناسی تعیین اجاره بهاء شود؟ 3- از آنجائی که این آب وقف بر محلهای به نام قصبه شهر شده است آیا میتوان این آب را در خارج از محدوده قصبه شهر به افرادی غیر ساکن در قصبه شهر جهت مصارف کشاورزی اجاره داد؟ 4- درآمد حاصل از این آب با توجه به آبیاری درختان توسط شهرداری و نبودن آب انبارهای زیاد در چه مواردی لازم است هزینه شود؟ 5- برخی از کسانی این آب را مدت چندین سال اجاره دارند از پرداخت اجاره خودداری کرده و خود را ذی حق میدانند و به نرخ کارشناسی روز راضی نمیشوند آیا تملک آب این موقوفه به مدت چندین سال حقی را متوجه آنان میسازد یا در پایان هر سال اداره محترم اوقاف و امور خیریه لازم است تمدید قرار داد نموده و اجاره بهاء جدیدی تنظیم نماید ؟
بسمه تعالی
از وقف باید زیر نظر متولی شرعی در جهت وقف استفاده شود و تغییر ندهند بلی اگر استفاده در جهت وقف به هیچ وجه ممکن نباشد میتوانند در مطلق خیرات از آن استفاده کنند. و قیمت گذاری آن باید طبق مصلحت وقف باشد، والله العالم.
178. یک شبانه روز آب وقفی از قنات یک روستا در مسیر مشخص عبور کرده وقف بر شرب چندین خانه در انتها به سمت آستان مقدس جاری هر قدر و هر کجا که برسد مشروب شود.
تعدادی از افراد موقوف علیهم در طول سال در خانههایشان ساکن هستند و عدهای بیشتر اوقات سال سکونت ندارند. آیا آنهائی که ساکن نیستند میتوانند با معرفی خودشان به عنوان مالکین آب، این آب را از مجرا انداخته آن را به شبکه لوله کشی روستا که در خارج محدوده موقوف علیهم میباشد واگذار نمایند، تا شرب دیگر منازل هم مورد استفاده قرار گیرد؟
آیا فرد یا سازمانی شرعاً میتواند در این آب وقفی دخل و تصرف کرده؟ باعث قطع جریان آب شده شق النهر کند و این آب را از طریق شبکه لوله کشی روستا به افراد ذیحق و خارج از نظر واقفین، با اخذ آب بهاء بفروشند؟
آیا متولی یا اداره اوقاف یا هر مقام دیگری شرعاً میتواند بر خلاف وقفنامه این آب را در خارج از محدوده موقوف علیهم برای شرب دیگر منازل که واجد شرایط نیستند مورد استفاده قرار دهد، اگر چنین کردند تکلیف شرعی ساکنین آن منازل چه خواهد بود ؟
بسمه تعالی
حکم کلی مسئله روشن است که تغییر و تبدیل وقف و ممانعت از عمل طبق وقف نامه جائز نیست لکن موضوع خاص نیاز به رسیدگی دارد که موکول است به محاکم قضائی.
179. در اراضی موقوفه مبادرت به حفر چاه و یا زهکشی جهت استحصال آب گردیده، بین متولی موقوفه و اهالی محل اختلاف است که آیا آب استحصالی متعلق به مردم است یا موقوفه؟
بسمه تعالی
حکم کلی مسئله روشن است که هر گونه تصرف در موقوفه باید در جهت وقف و زیر نظر متولی باشد ولی مسائل اختلافی باید در محاکم حل و فصل شود.
180. یک باب آبانبار قدیمی جنب مسجد محل ما وجود دارد که قدیمها از زیر آن برای آب آشامیدنی و از بالای آن به عنوان حسینیه برای مراسمات و بعضی وقتها نماز جماعت استفاده میشد، از زمان به وجود آمدن لوله کشی و آب بهداشتی آبانبار کم کم مخروبه و بلا استفاده گردید و حتی مقداری از سقف آن فرو ریخت که همین باعث شد هنگام مراسمات و عزاداری زنها در کوچه بنشینند که خود موجب مشکلات میشده است از طرفی مسجد محل کوچک است و گنجایش جمعیت امروز را ندارد به همین دلیل خراب شدن قسمتی از سقف آبانبار ناچار شدیم سقف آبانبار را خراب کنیم تا از نو سقف بزنیم چون همین باعث میشود محل عزاداری بزرگتر و بیشتر شود و در مواقع ضروری از کوچه و محل عابرین برای جمع شدن خانمها استفاده نشود و باعث مشکلات دیگری شود لذا خواهشمند است بفرمائید که:
درست کردن سقف آبانبار چه حکمی دارد ؟
بسمه تعالی
مانع ندارد.
181. بعد از درست کردن آن به دلیل همدیوار بودن با مسجد قصد داریم دیوار طرف آبانبار و مسجد را خراب کنیم و فضا را بیشتر کنیم البته طوری که مسجد و حسینیه مشخص باشد لطف بفرمائید چه حکمی دارد؟
بسمه تعالی
با نظر متولی شرعی و با نبود شخص خاص حاکم شرع و مراعات مصلحت وقف مانع ندارد.
182. بالای آبانبار یک باب مغازه درست کرده بودند جهت خدام مسجد که همه کارهای مسجد را انجام دهد و هم در مغازه کاسبی کند با توجه به بزرگتر کردن فضا با مغازه لازم است که تغییر مکان شود بفرمائید چه حکمی دارد؟
بسمه تعالی
تغییر وقف جایز نیست.
183. مسجد کوچکی به ابعاد 12 متر مربع در کنار آبانبار مخروبه ای به ابعاد حدود 30 متر مربع در روستا میباشد که بر اثر زلزله و بارندگی تخریب گردیده است لذا جمعی از مؤمنین قصد دارند که آن را مرمت و بازسازی نمایند لکن مکان برای آن محل ناچیز است و از طرفی آبانبار به علت لوله کشی آب آشامیدنی آب اندازی نمیشود و مخروبه گردیده و امکان رساندن خسارت جانی به بچههای اهالی محل را نیز دارد لذا در صورت صلاحدید قسمتی از آبانبار به متراژ مسجد اضافه و مابقی به معبر عمومی روستا اضافه گردد خواهشمند است نظر شرعی آن را مرقوم فرمایید، ضمناً آبانبار وقفی بوده است.
بسمه تعالی
آبانبار را اگر قابل استفاده در جهت وقف نیست میتوانند با اجازه حاکم شرع ضمیمه مسجد کنند ولی حکم مسجد پیدا نمیکند، والله العالم.
184. اخیراً برخی از افراد خیر به عنوان اینکه فردی خواب دیده اقدام به جمع آوری پول و نذورات به منظور احداث مهدیه و مسجد و بناهای خیریه در اراضی کشاورزی متعلق به تعدادی از کشاورزان نموده اند تا نیت خود را عملی نمایند . حالیه سؤال اینجاست :
آیا صرف عنوان کردن خواب بر مؤمنین و متدینین صحت شرعی و عقلی برای احداث بنای مسجد را ایجاد میکند ؟
آیا با عنوان کردن خواب، اراضی که متعلق به کشاورزان است در حال حاضر در آن به کشت و زرع مشغول اند بدون اینکه مالکین چنین نیتی را داشته باشند به وقف مبدل میشود آیا رضایت مالکین برای احداث این گونه بناها شرط است یا خیر ؟
با وجود نیاز نقاط دیگر شهر که فاقد حسینیه و مسجد هستند و نیاز مبرم به چنین اماکنی دارند آیا ساخت مسجد در این محل صحت شرعی و عقلی دارد یا خیر ؟
بسمه تعالی
1) خواب اعتبار شرعی ندارد، ولی اگر مؤمنین بخواهند کمک کنند اشکالی ندارد.
2) در وقف رضایت مالک معتبر است و تصرف در ملک غیر باید با رضایت مالک باشد.
3) تشخیص موضوع نیاز به رسیدگی دارد و سزاوار است خود مؤمنین با ملاحظه ضوابط شرعی و عرفی اقدام به اینگونه امور نمایند، و از هرگونه اختلاف بپرهیزند، والله العالم.
185. محصول شلتوکی که با صرف هزینههائی از زمین موقوفه به دست میآید چه مقدار باید سهم موقوفه داده شود ؟
بسمه تعالی
مخارج موقوفه از عوائد آن کسر میشود و بقیه صرف جهت وقف خواهد شد.
186. با توجه به لزوم رعایت مسائل شرعی و قانونی در موقوفات، آیا مال موقوفه باید تحت اختیار متولی باشد و یا ارگانهای ذیربط میتوانند بدون اجازه متولی حاضر، در آن مداخله نمایند ؟
بسمه تعالی
رسیدگی به موضوع موکول به مسئولین ذیربط در جمهوری اسلامی است.
187. با عرض سلام به استحضار میرساند زمین موقوفه ایست که در آن درخت گردو هم کاشته شده است واقف زمین را وقف کرد به عنوان اینکه منافع زمین مذکور صرف خرج طوق بندی و روضه خوانی بشود آیا غیر از منافع زراعت درخت گردو هم شامل عین وقف میشود یا خیر؟
بسمه تعالی
اگر زمین را در حالی که درخت داشته وقف کرده وقف زمین دلیل بر وقف درخت نیست مگر اینکه قرینه ای در بین باشد که درخت را هم وقف کرده یا منظورش از منافع زمین گردوی درختان هم هست، والله العالم.
188. این کتابخانه دارای کتابهایی میباشد که کاربرد ندارد اعم از اینکه بسیار فرسوده، دارای محتوای قدیمی و بدون متقاضی است. محل تأمین کتابهای فوق وقف، هدیه یا خریداری شده است. بر اساس دو فرض فوق مبادله این کتابها با کتاب یا اهداء به مناطق محروم یا فروش به تشخیص مسئول کتابخانه چه حکمی دارد؟
بسمه تعالی
اگر وقف بودن کتابهای مورد سؤال، محرز باشد، در صورت عدم امکان استفاده از آن ولو در کتابخانههای دیگر تبدیل به کتابهای دیگر با نظر متولی شرعی مانعی ندارد، ولی اگر هدیه یا خریداری شده باشد وقف برای کتابخانه نشده باشد حتی المقدور باید رضایت اهداء کنندگان و یا خریدار تحصیل شود و در غیر این صورت اگر علم به رضایت آنان باشد فروش و تبدیل آن به کتابهای دیگر مانعی ندارد.
189. حدود 90 سال پیش قرآنی در 60 تکه که دارای حاشیه ای مزین به آب طلا و زعفران بوده است برای مجالس ترحیم وقف گردیده است . هم اکنون به واسطه ویژگیهای منحصر به فرد و جلوگیری از مفقود شدن آن بدون استفاده نزد شخصی به صورت امانت نگهداری میشود . از آنجائی که این قرآن وقف است و مورد استفاده هم قرار نمیگیرد، وظیفه و تکلیف ما را در این امر مشخص کنید.
بسمه تعالی
با امکان استفاده از آن باید در جهت وقف از آن استفاده شود، والله العالم.
190. واقف مدرسه در وقفنامه قید کرده است طلابی میتوانند از موقوفه مدرسه استفاده کنند و سکونت داشته باشند که در طریق استنباط حکم شرعی و یا رسائل و مکاسب و کفایتین و مدرس هم مجتهد و یا قریب الاجتهاد باشد و اکنون نه اساتید مجتهدند و نه ساکنین در طریق استنباط میباشند.
آیا سکونت در آن مدرسه و استفاده از موقوفات مدرسه برای اساتید و طلاب غیر واجد شرائط جائز است و یا اینکه ما لا یدرک کله لا یترک کله حاکم است.
بسمه تعالی
با نظر متولی شرعی اگر بهره برداری در جهت وقف ممکن نیست میتوانند طلاب و اساتید دیگر استفاده کنند.
191. آیا گرفتن موقوفات مدرسه برای عده ای از معممین روضه خوان و بعضی از ائمه جماعات که بعضی در همان مدرسه و بعضی هم در آنجا نبودهاند وگاهی تشریفاتی در درس شرکت میکنند جائز است یا خیر؟
بسمه تعالی
اگر استفاده در جهت وقف ممکن است باید در همان جهت استفاده شود و در غیر اینصورت حکم مسئله قبل دارد.
192. منزلی قبل از انقلاب و مدتی بعد به صورت خانقاه استفاده میشده است و وقف بر این جهت است. با صحبتهای زیادی با متولی آن منزل به اینجانب واگذار شد آیا اجازه میفرمائید بعد از مرمت به عنوان دارالقرآن مورد استفاده قرار داد یا خیر؟
بسمه تعالی
وقف اول باطل است و با رضایت واقف اول میتوانند از آن به عنوان دارالقرآن استفاده کنند.
193. به فرض وجود جواز فروش کتابهای فوق صرف وجه آن جهت هر کدام یک از موارد ذیل بنابر نیاز ضروری تر کتابخانه به تشخیص مسئول کتابخانه چه حکمی دارد؟ 1- خرید کتاب 2- خرید لوازم کتابداری و کتابخانه 3- هزینههای جاری؟
بسمه تعالی
در صورت وقف بودن، باید با اشراف متولی شرعی کتاب خریداری شود و در غیر این صورت تابع نظر اهداء کنندگان است.
194. با توجه به وجود نظرات مختلف در خصوص مصادیق کتب ضاله نگهداری آنها در مجموعه کتابهای کتابخانه به فرض ارائه و امانت آنها صرفاً به افرادی که صلاحیت استفاده از آنها را دارند چه حکمی دارد ؟
بسمه تعالی
در فرض سؤال مانعی ندارد.
195. مدرسه علمیه ای در این شهرستان بوده که در زمان سابق خراب شده و ورثه واقف زمین آن را به بانک ملی آن زمان فروختهاند و بعداً در اثر کوشش بعضی از علماء شهر یکی از تجار محترم زمین آن را از بانک ملی خریداری کرده و مجدداً وقف و ساختمان کرده مورد سؤال این است که موقوفات مربوط به طلاب و مدرسین و خدام مدرسه خراب شده سابق میباشد که نظارت بعضی از آنها با اینجانب است؟ یا درآمد موقوفات مزبور فقط باید به طلاب مدرسه جدید التأسیس که در زمین مدرسه سابق احداث شده داده شود و یا به طلاب و مدرسین مدرسه علمیه جدید.
بسمه تعالی
بنا بر احتیاط لازم موقوفات مدرسه خراب شده مربوط به مدرسه ای است که جای آن ساخته شده است، والله العالم.
196. یک قطعه زمین مسکونی و مزروعی توسط شخص مالک وقف بر حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) گردیده و در ایام عاشورا صرف سوگواری حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) میشده است. اینک پس از گذشت مدتها اشخاصی ادعای مالکیت وارث در آن زمین مینمایند، در صورتی که پدران و گذشتگان افراد مدعی تاکنون هیچگونه ادعایی در این خصوص ننمودهاند.
استدعا میشود بفرمایید تکلیف این موقوفه چیست ودعوی افراد مدعی چه صورتی دارد؟
بسمه تعالی
در فرض سؤال اگر وقفیت زمین محرز باشد تملک آن جایز نیست و به هر حال اگر نزاعی در بین است رسیدگی به آن مربوط به محاکم ذیصلاح قضایی میباشد.
197. شخصی اردوگاهی را وقف آموزش و پرورش بیرجند نموده است پس از منفک شدن سربیشه از بیرجند و مستقل شدن این شهرستان، اردوگاه در محدوده سربیشه واقع شده است و جزء این شهرستان میباشد. اکنون با توجه به اینکه اردوگاه در روستایی واقع است که کلیه مدارس آن زیر نظر آموزش و پرورش سربیشه میباشد این اردوگاه چه حکمی دارد؟ آیا به آموزش و پروش بیرجند تعلق دارد یا آموزش و پرورش سربیشه؟
بسمه تعالی
متعلق به آموزش و پرورش بیرجند است.
198. یک نسخه قرآن خطی 200 سال در اختیار مرحوم پدرمان بوده که از روی نوشته صفحه اول وقف گردیده و متولی هم داشته، اکنون در اختیار هست با آنکه بسیار خوش خط و نفیس است ولی چون بسیاری از صفحات آن از پایین کنده شده است، به صورت فعلی نمیتوان از آن استفاده کرد . ضمناً هزینه اصلاح و مرمت آن هم بسیار بالا است و نمیتوانیم آن را بپردازیم . وظیفه شرعی ما با این مجلد شریف چیست ؟
ضمناً نسخه ای دیگر ولی چاپی و معمولی که بسیار قدیمی و کهنه بود، از مرحوم پدرمان به ما رسید که به مسجد محل بردیم و پشت قفسه کتابها در مسجد گذاشتیم.
بسمه تعالی
تا جایی که امکان داشته باشد باید در همان جهتی که وقف شده استفاده شود و لازم نیست همه اوراق آن موجود باشد و نسخه دیگر اگر وقف بوده باید به مصرف همان جهت برسد و اگر وقف نبوده با اجازه سایر ورثه به هر جائی که منتقل شود بلامانع است مگر آنکه حبوه باشد که در اینصورت امر آن موکول به نظر ولد اکبر ذکور است.
199. قسمتی از اراضی محل که به جهت مصارف خاصی قبلاً وقف گردیده، اخیراً یک نفر بانی خیر پیدا شده است که به لحاظ نیاز و ضرورت و اهمیت موضوع، حاضر گردیده با پرداخت قیمت مناسب اراضی مذکور را تصرف، و جهت ساخت کتابخانه و تأسیسات فرهنگی، به شدت مورد نیاز این محل میباشد وقف نماید . مستدعی است اجازه امر را صادر فرمایند.
بسمه تعالی
اراضی مذکوره در همان جهتی که از اول وقف شده باید مورد استفاده قرار گیرد و انتفاع از آنها در غیر جهت وقف جایز نیست ولی طبق مصلحت وقف و نظر متولی، اجاره دادن زمینهایی که وقف منفعت باشد و نه وقف انتفاع و صرف عواید آن در جهت وقف، مانعی ندارد، ولی لازم است به گونه ای باشد که وقف بودن زمینها برای کتابخانه فراموش نشود و در هر صورت وقف مجدد صحیح نبوده و باطل است.
200. شخصی شش دانگ یک قطعه باغ مشجر را به انضمام یک قطعه زمین زراعت با حدود اربعه معین به انضمام حق السقایه وقف نموده و در وقف نامه چنین توضیح داده که هر سال 5/1 محصول آنها را در راه حضرت خامس آل عبا سید الشهداء ارواحنا له الفداء به هر نحویکه متولی آن صلاح و مصلحت داند خرج نماید و فی المجلس شفاهاً 5/4 الباقی را نیز وقف اولاد ذکور نسلاً به نسل نموده و اما بعد از فوت واقف مزبور از آنجا که واقف دارای 5 اولاد ذکور بوده باغ مشجر و زمین زراعت ما بین آنها بالمناصفه تقسیم گردیده و از آنجا که یکی از آنها فاقد اولاد ذکور بوده بعد از فوتش سهم وی را برادرانش مابین خویش تقسیم نمودهاند یعنی هر 4 برادر بالمناصفه مالک 5/1 دانگ (24 شعیر) از 96 شعیر شش دانگ میگردند و باغ را به چهار قسمت مساوی تقسیم نموده و از آنجا که یکی از پسران واقف دارای 3 پسر بوده سهم پدر خویش را که 24 شعیر بوده باشد بین خویش به 3 سهم 8 شعیر تقسیم نموده اند و 3 برادر دیگر چون هر کدام دارای یک اولاد ذکور بوده آنها هر کدام به تنهایی مالک 24 شعیر میشوند و با پیروی از این شیوه تقسیم و تفکیک ادامه یافته است. خواهشمند است بیان فرمائید آیا شیوه تقسیم درست بوده است یا نه و آیا وقف در مورد 5/1 و 5/4 قابل خرید و فروش، مصالحه، هبه، رهن، اجاره میباشد؟
بسمه تعالی
با فرض اینکه 5/1 از اموال مذکور وقف شده است محصول آن مقدار باید صرف در عزاداری خامس آل عبا ارواحنا له الفداء شود و تقسیم آن صحیح نبوده است و وقف قابل خرید و فروش و سایر انتقالات نیست . بلی اجاره آن در صورتی که وقف منفعت باشد اشکال ندارد.
201. شخصی به موجب وقفنامه رسمی ششدانگ یک قطعه زمین را جهت احداث مسجد وقف و تولیت آن را مادام الحیات با شخص خود و پس از فوت با عالم مسجد قرارداده است.
واقف شخصاً مسجد را احداث و به هنگام احداث مسجد کف آن را تبدیل به زیر زمین نموده و سه باب مغازه نیز در جنب مسجد و از همان زمین احداث و درآمد و اجاره بهاء آن را جهت احسان شب وفات خویش تعیین نموده است و بنا به اظهار عالم محل واقف از اول وقف قصد احداث زیر زمین و مغازهها را داشته است.
واقف مجدداً (سه سال بعد) طی اقرارنامه رسمی فرزند خود را ناظر بر متولی تعیین نموده و در همان تاریخ به موجب اقرارنامه دیگری فرزند مورد نظر را متولی تعیین و از متولی تعیین شده قبلی (عالم مسجد) درخواست مینماید که فرزند خود را در این امر یاری نماید . حال با عرض مراتب فوق خواهشمند است نظر مبارک را در مورد سؤالات مطروحه ذیل که مورد ابتلا است اعلام فرمائید.
الف) آیا واقف در احداث زیرزمین و دکاکین پس از وقف زمین جهت احداث مسجد و وصیت درآمد آنها بعنوان احسان شب وفات شرعاً مجاز بوده یا خیر؟ و در صورت دوم تکلیف بناهای احداثی چیست؟
ب) در صورت تأیید جواز احداث ساختمان و تنفیذ وصیت نامه آیا اجاره بهاء عرصه زیرزمین و دکاکین متعلق به مسجد خواهد بود یا خیر؟
ج) نصب ناظر متولی دیگر علاوه بر متولی تعیین شده قبلی در وقفنامه اولیه وجه شرعی داشته یا خیر؟ و در صورت صحت عمل نحوه اقدام و رفتار متولیان نسبت به یکدیگر چگونه خوهد بود؟
بسمه تعالی
در تاریخ وقف زمین برای احداث مسجد اگر قبض و اقباض وقف متحقق نشده و هنگام احداث ساختمان مسجد، زیر زمین و مغازهها را برای خود منظور نموده فقط مسجد احداثی را به عنوان مسجد ساخته و در اختیار نمازگزاران قرار داده است زیر زمین و مغازهها در این صورت جزء وقف نیست، و بر این فرض وصیت او راجع به درآمد زیر زمین و مغازهها برای خودش بی اشکال است، و راجع به تولیت و ناظر، اگر بعد از تمامیت وقف و بدون اینکه قبلاً تجدید نظر در ناظر و متولی موقوفه را برای خودش شرط کرده باشد، اقدام بر تغییر تولیت کرده باشد اقدام مذکور باطل و لغو است.
202. منزلی است وقفی که وقف آن متعلق به مسجد میباشد و شرط وقف منزل اینکه هر آقای روحانی که امام جماعت مسجد میباشد در آنجا سکونت نماید، چند سال پیش مسجد مورد استفاده بود و امام جماعت آن در منزل مذکور سکونت داشت اما مدتی است مسجد مذکور خراب شده و در دست ساختمان جدید است که نیاز شدیدی به مخارج دارد از طرفی امام جماعت مسجد الان در آنجا نیست اما منزل مذکور را در تصرف دارد و یک شخص غیر روحانی از منسوبین خود را در آنجا ساکن کرده است.
حال که مسجد در حال نوسازی است اگر منزل مذکور از طرف هیئت امناء مسجد اجاره داده شود و برای مسجد خرج گردد مسجد از چند جهت از غربت پول خارج میشود.
استدعا میشود نظر حضرتعالی را پیرامون مسئله بیان فرمائید.
آیا جائز است تصرف شخص مذکور و ساکن بودن یک شخص غیر روحانی در منزل مذکور ؟
وظیفه هیئت امناء چیست، آیا لازم است منزل را برای مسجد اجاره دهند یا خیر ؟
بسمه تعالی
سؤال اول صور مختلفی دارد، اگر در وقف اختیار منزل به امام جماعت سپرده شده باشد تصرفات وی صحیح است.
در صورتی که منزل وقف برای سکونت امام مسجد شده و یا در صیغه وقف، اختیار تصرفات آن به او سپرده شده باشد اجاره آن به وسیله دیگران بر خلاف وقف است و جائز نیست.
203. آیا میشود فردی زمینی را وقف مسجدی نماید و یک اطاق برای خودش نگهدارد و شرط نماید که از آب دستشوئی مسجد استفاده نماید؟
بسمه تعالی
این شرط نافذ نیست.
204. آیا برای ساختن مسجد رضایت همسایگان شرط میباشد یا خیر ؟
بسمه تعالی
اصل احداث و تأسیس مسجد در ملک شخصی و یا در ملک ابتیاعی یا اهدائی برای بناء مسجد مشروط به اجازه و موافقت همسایگان نیست.
205. آیا خادم مسجد میتواند از سوخت مسجد (نفت) با توجه به اینکه مبلغی هم دریافت میدارد استفاده نماید ؟
بسمه تعالی
اگر سوخت مخصوص استفاده در مسجد است باید برای همان مصرف شود و به غیر آن نمیرسد هر چند خادم باشد.
206 آیا میشود اموال مسجد از خارج از مسجد برای برنامهها و مسائل مذهبی استفاده نمود؟ مثلاً فرش مسجد را در ایام عزاداری به مدت یک هفته به حسینیه جهت عزاداری استفاده کرد و مسجد خالی از فرش بماند؟
بسمه تعالی
از اموال و موقوفات مسجدنمیتوانند در خارج مسجد استفاده کنند مگر اینکه در ضمن وقف تصریح شده باشد.
207. شخصی زمینی را به عنوان مسجد وقف نموده و مردم محل این زمین را به صورت آبرومندی ساختند و واقف در وقفنامه متولی برای این مسجد معین نموده و ضمناً شرط نموده که خود و عیالش تا زنده هستند به عنوان سرایدار مسجد سکونت بنمایند، سالها قبل بانی فوت نموده ولی عیال او در قید حایت میباشد، این زن نه تنها وظیفه سرایداری خود نسبت به مسجد عمل ننموده، بلکه در مقام اذیت و آزار نمازگزاران برآمده و گاهی درب مسجد را از داخل بسته و میگوید نمیخواهم اینجا نماز بخوانید و همه روزه فحش و ناسزا به همه مردم و امام جماعت داده و با جملات مستهجن و نامربوط مردم را نسبت به این مسجد دل سرد نموده به طوریکه بعضی از مؤمنین محل از آمدن به مسجد خودداری مینمایند سؤال این است که آیا این شرط سکونت این زن در مسجد با این اعمال و اقوال ناشایسته ایشان در اعتبار خود باقی است یا ملغی میباشد.
بسمه تعالی
اگر همسر واقف برای نمازگزاران ایجاد مزاحمت مینماید باید از طریق قانونی اقدام مقتضی صورت گیرد.
208. اگر شخصی زمینی را برای ساختن مسجد وقف نماید و ذکر نکرده که این زمین برای لوازم مسجد مثل دستشوئی و حمام و کفشکن هم باشد یعنی این وقف خود را تفضیلاً بیان نکرده است اگر قسمتی از این زمین را به عنوان صحن مسجد بنا نماید آیا حکم مسجد دارد؟ آیا دیوارهای مسجد نیز حکم مسجد را دارند؟
بسمه تعالی
اگر زمین برای ساختن مسجد وقف شده و واقف خودش یا با اجازه او شخصی در آن زمین به قصد مسجدیت نماز خوانده تمام زمین حکم مسجد دارد.
209. آیا مکانهائی که در دانشگاهها برای اقامه نماز انفرادی یا جماعت تأسیس میشود و اختصاص به آن دارد ولی عنوان نمازخانه به آن داده میشود احکام مسجد را دارد یا با اتاق معمولی از نظر احکام یکی است؟
بسمه تعالی
در فرض سؤال احکام مسجد ندارد مگر اینکه به قصد مسجدیت وقف شود.
210. آیا برای امام جماعت میشود از پول سرقفلی مغازه که مربوط به مسجد است و وجه آن خرج مسجد میشود منزل ساخت؟
بسمه تعالی
پول مسجد باید زیر نظر متولی شرعی و در جهت وقف مصرف شود.
211. آیا امام جماعت میتواند نسبت به مسائل داخلی و تمام امورات مسجد اعم از برگزاری جلسات و مسائل فرهنگی و اموال مسجد دخالت داشته باشد یا نه؟ اگر عضو هیئت امناء باشد چطور؟
بسمه تعالی
از هر کاری که موجب تفرقه و اختلاف بین مسلمین است اجتناب شود و اموال اگر منافع وقف باشد باید زیر نظر متولی موقوفه مطابق نظر واقف در مورد آن صرف شود.
212. آیا از پول سرقفلی مغازه که مربوط به مسجد است میشود امام جماعت منزل رهن کند یا نه؟
بسمه تعالی
حکم آن گذشت.
213. آیا کسی میتواند از آب مسجد به صورت خصوصی مصرف کند یا نه مثلاً همسایه مسجد از مسجد آب لوله کشی کند؟
بسمه تعالی
تابع نظر اهداء کنندگان پول آب است و همچنین مقررات سازمان آب.
214. ملکی است ششدانگ وقف عام است در آن ملک ساکنین خواستند مسجد بسازند سؤال کردند از مراجع تقلید جواب دادهاند وقف در وقف معنی ندارد شما میتوانید از متولی منصوص و یا مراجع تقلید جامعالشرایط اجاره کنید آن ملک فعلاً متولی ندارد و بدون اجازه گرفتن از مراجع بنائی به نام مسجد ساختهاند، در آن مسجد نماز خواندن چه حکمی دارد ؟
بسمه تعالی
در فرض سؤال ساختن مسجد و نماز خواندن در آن جایز نیست مگر آنکه متولی و یا مجتهد جامع الشرایط اجازه کند و از او اجاره نمایند .
215. زمینی برای مسجد واگذار شده و ساخت مسجد شروع شد اما چون مردم محل قدرت مالی ندارند که به مسجد کمک کنند لذا تقاضا دارند اضافه زمینی که متعلق به مسجد است ولی صیغه مسجد به آن خوانده نشده و در حقیقت مسجد مالک آن زمین است آیا اجازه میفرمائید از زمین باقی مانده به نفع مسجد استفاده شود، مثلاً چند عدد مغازه ساخته شود و منافع آن مغازهها در مسجد مصرف شود تا انشاءالله بتوانیم بنای مسجد را به اتمام برسانیم.
بسمه تعالی
اگر صیغه وقف به عنوان مسجد نسبت به آن زمین خوانده نشده و یا با اذن واقف نماز در آن زمین خوانده نشده باشد اشکال ندارد.
216. مسجدی در روستا واقع شده که گنجایش جمعیت فعلی محل را مخصوصاً در ماه مبارک رمضان و ایام محرم و صفر ندارد آقایی در صدد توسعه مسجد برآمده، در جوار مسجد زمینی است که متصرف آن میگوید مقداری از زمین وقف روشنائی مسجد دیگری است یعنی در قدیم عصارخانه بوده و روغن چراغ مسجد را تأمین میکرده است و فعلاً اثری از عصارخانه نمیباشد، مستدعی است بیان فرمائید با توجه به ضرورت آیا میتوانیم زمین مذکور را ضمیمه مسجد نموده و از مسجد مورد توسعه روشنائی دیگر را تأمین نمائیم تا هم جهت وقفیت حفظ شده و هم از مضیقه مکانی خلاص شویم، حکم الله را بیان فرمائید.
بسمه تعالی
اگر با نظر متولی شرعی و مراعات حفظ جهت وقف این کار بشود مانع ندارد ولی زمین وقف را اگر جزء مسجد نمایند حکم مسجد پیدا نمیکند.
217. احتراماً، مستدعی هستم به این چند مسئله شرعی پاسخ فرمایید تا راه گشای مؤمنین شود.
اجناسی را به مسجد میدهند تا در آن مکان مورد استفاده قرار گیرد و نیت وقف هم دارند.
الف: آیا برای وقف آنها خواندن صیغه وقف نیاز است یا نه ؟
ب: آیا میتوان این اجناس را کرایه داد و پول کرایه را صرف مسجد نمود؟
بسمه تعالی
الف: نیاز نیست.
ب: اگر وقف شده که در مسجد از آن استفاده شود جایز نیست.
218. میخواستم مسئلهای در رابطه با وقف از محضر مبارکتان استفتاء نمایم. ابوی بنده به مقدار 15 هکتار مرتع از پدرش به ایشان به ارث رسیده در بین 15 هکتار دو نفر دیگر شریک میباشند، که سهم شرکاء مجموعاً یک هکتار و نیم میباشد و سهم قطعی ابوی بنده سیزده و نیم هکتار است حالا سؤال این جاست که ابوی بنده قبل از تفکیک و تعیین سهم شرکاء فقط از سهم خودشان مقدار 1000 متر را وقف کرده اند این وقف آیا با این وضعیت اشکال دارد و آیا افراز یا مشاعی بودن شرکاء وقف را با مشکل مواجه میکند یا خیر؟
بسمه تعالی
با توجه به اینکه مالک بوده، وقف او صحیح است و باید مقدار وقف شده با توافق شرکاء افراز شود.
219. باری حقیر صاحب پنجاه درصد کارخانه ای به طور مشاع هستم و قصد دارم قدر سهم خودم را برای امور خیریه وقف نمایم آیا مشاع بودن قدر سهم اینجانب مانع وقف شدن است یا خیر؟
بسمه تعالی
وقف مال مشاع صحیح است.
220. زمین پشت مسجد فعلی جهت احداث ساختمان جدید مسجد خریداری شده است حالیه جهت رفع مشکل شرعی بانوان آیا میتوان مقدار زمین خریداری شده را به عنوان حسینیه در داخل ساختمان مسجد قرار داد و مسجد و حسینیه را لحاظ نمود یا اینکه هر کدام را جداگانه باید احداث نمود؟
بسمه تعالی
احداث جداگانه لازم نیست اما مشخص کردن محدوده حسینیه و مسجد لازم است.
221. یک باب مسجد قدیمی وجود دارد که در حریم آن مقداری زمین به صورت بایر و بلا استفاده میباشد حدود 30 سال گذشته چند تا جنازه کودک دفن گردیده و هیچگونه مدرکی مبنی بر وقفیت آن وجود ندارد، لذا یک هیئت محبان چهارده معصوم(علیهم السلام) با رضایت اهالی محل تصمیم گرفتند که دور این زمین حصار کشی و بنای حسینیه احداث کنند و آن مسجد قدیمی که در حال تخریب است را بازسازی و توسعه نمایند، لذا با توجه به تصمیم گرفته شده خواهشمند است از نظر شرعی نظر مبارک حضرتعالی و راهنمائی لازم را مبذول فرمائید.
بسمه تعالی
زمین مذکور اگر از مرافق عمومی روستا نباشد و وقفیت آن برای جهت بخصوصی محرز نباشد احداث حسینیه در آن جهت استفاده اهالی مانع ندارد.
222. حمامی بوده که حدود 15 سال قبل در مسیر خیابان واقع شده و تخریب شده است عدهای زمینی را تهیه نمودهاند که بعداً حمامی بنا کنند ولی نظر به اینکه حمام در خانهها احداث کردهاند استقبال ننمودهاند سالهای سال است که حمام تخریب شده و زمین باقی است آنهائی که زمین را تهیه نمودهاند به این فکر هستند که در زمین ذکر شده حسینیهای بنا کنند (البته زمین را هم صیغه وقف نخواندهاند همینطور خریدهاند گفتهاند برای حمام) . آیا این کار (حسینیه بنا کردن) جایز است یا خیر ؟
بسمه تعالی
اگر زمین را وقف نکردهاند صاحبان آن میتوانند در آن حسینیه بنا کنند، والله العالم.
223. در روستایی یک قطعه زمین موجود است که از قدیم به نام حسینیه معروف میباشد ولی احدی از واقف آن اطلاعی ندارند و از کم و کیف آن همه بیخبر هستند در ضمن در آن زمین تعدادی از قبل دفن شدهاند فعلاً آن زمین مخروبه شده و از آن استفاده نامناسب هم میشود لذا با توجه به اینکه اولاً روستا حسینیه دارد و نیاز به حسینیه ندارد ثانیاً کسی ادعای وقف برای حسینیه بودن آن را نمیکند ثالثاً استفادههای مالکانه گاهی اوقات از آن میشود که بر فرض حسینیه بودن آن مکان استفادهها هتک آن محل است، خواهشمندم جنابعالی در رابطه با آباد کردن آن محل حالا به صورت فضای سبز یا پارک نظر خود را مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی
اگر معروف به حسینیه است حکم حسینیه بر آن جاری است و اگر ممکن است باید استفاده حسینیه از آن بشود، والله العالم.
224. سه نفر از سادات روستا که مورد احترام مردم منطقه بوده فوت کردهاند و مقبرهای برای آنها ساخته شده و مردم در ایام مختلف به زیارت آن بزرگواران میروند و نذوراتی نیز به داخل صندوق که در محل تعبیه گردیده واریز مینمایند. آیا نذورات واریزی به صندوق متعلق به وراث آنها میباشد یا اینکه مقبره یاد شده جزء اماکن مذهبی اسلامی بود و باید از طرف اداره اوقاف و امور خیریه اشخاصی را به عنوان هیئت امناء انتخاب تا ضمن اداره نمودن مکان مزبور نذورات متعلق به آن را به تعمیرات و سایر احتیاجات ضروری مکان یاد شده برسانند؟
بسمه تعالی
اموال مذکور به ورثه نمیرسد بلکه اگر متولی دارد زیر نظر آنها و الا زیر نظر اوقاف در جهت نذر مصرف شود.
225. هیئت امناء سالن قدیمی حسینیه که یک طبقه بود با مجوز شرعی تخریب و در زیر زمین آن دستشویی و توالت برای حسینیه و عموم ساخته و استفاده مینماید و طبقه همکف به صورت حسینیه بهرهبرداری میشود حال هیئت امناء با هزینه شخصی در طبقه فوقانی چند باب اطاق احداث نمودند تا به اجاره واگذار گردد و درآمد آن هزینههای جاری حسینیه را پرداخت نماید واگذاری آن جایز است یا خیر ؟
بسمه تعالی
تغییر و تبدیل وقف جائز نیست.
226. واقف در وقفنامه قید نموده از درآمد رقبه موقوفه هزینه عزاداری و ساختمان حسینیه شود و مبالغی از درآمد موقوفه هزینه ساختمان شده است حال حسینیه قسمتی از موقوفه میباشد یا خیر ؟
بسمه تعالی
ساختمان احداثی از درآمد رقبه موقوفه نیز حکم وقف را دارد.
227. با استفاده از وجوهات افراد نیکوکار ماکت ضریح مطهر حضرت امام حسین(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) و حضرت رقیه(ع) را به طریق زیبایی تهیه نموده و در حسینیه نصب نمودهاند و این حرکت صرفاً به نیت یادبود این بزرگواران و جذب و هدایت مردم در مسیر اهل بیت(ع) و استفاده معنوی از حضور آنان و تبلیغ فرهنگ اصیل اسلام صورت گرفته است. آیا این عمل از نظر شرع مقدس اسلام اشکال دارد ؟
بسمه تعالی
اگر مزاحمت در جهت استفاده از حسینیه ایجاد نکند اشکال ندارد.
228. مردم بابت نذورات شخصی خود وجوهاتی را در داخل صندوق ضریحهای مستقر در این حسینیه واریز مینمایند. آیا استفاده از وجوهات نذری با نظارت هیئت امناء برای مصارف حسینیه اشکال دارد ؟
بسمه تعالی
اگر برای احتیاجات حسینیه اهداء میکنند اشکالی ندارد.
229. از قدیم الایام این مکان به نام حسینیه وقف گردیده و جهت مراسم تعزیهداری اهلبیت(ع) مورد استفاده بوده است.
سؤال این است که آیا میشود در این حسینیه مراسم مذهبی غیر تعزیهداری از قبیل جشن میلاد در روزهای ولادت چهارده معصومین(ع) و اهل بیت(ع) برپا کرد؟
بسمه تعالی
اگر قرینهای دال بر اختصاص موقوفه به مورد خاصی نباشد انجام مراسم مذهبی یاد شده در آنجا بلامانع است.
230. آيا احكام مسجد صرفاً با خواندن صيغه مسجد لازم الاجراء است؟
بسمه تعالی
احداث مكانى به نام مسجد و واگذار كردن آن به نمازگزاران و خواندن ولو دو ركعت نماز، در تحقق وقفيّت آن كفايت مىكند.
231. وقف عقد است يا ايقاع مثلاً اگر در وقف محصور، چيزى را به كسى وقف كنند او مىتواند رد كند؟
بسمه تعالی
وقف ايقاع است ولى در صحّت وقف، قبض موقوف عليه شرط است، فلذا در فرض سؤال اگر شخص «ب» عين موقوفه را تحويل نگيرد، وقف محقق نمىشود.
232. اگر زمينى چند وارث داشته باشد و يکى از ورّاث که در قيد حيات نمىباشد بدون اجازه بقيه ورّاث آن ملک را وقف نموده باشد حکم اين وقف چه مىباشد؟
بسمه تعالی
در فرض سؤال وقف آن ملک صحيح نيست.
233. آيا جمعآورى مبالغى با هماهنگى سازمانها و افراد خيّر براى اهداى جوايز به محققان دانشگاهى و نگهدارى آن وجوه بصورت وقف در حسابى ويژه براى استفاده از منافع سالانه آن جايز است؟
بسمه تعالی
تطبيق عنوان وقف با اين مورد محل شبهه است لكن دانشگاه مىتواند با اجازه صاحبان پول يا با اخذ وكالت از آنان، مبالغ مزبور را به شكل مورد نظر خود سپردهگذارى كند.
234. نحوه واگذارى زمين براى احداث مسجد و حسينيه از طرف مالكان حقوقى چگونه است؟
بسمه تعالی
وقف اموال از سوى مالك حقوقى مثل وقف املاك دولتى بوسيله دولت با لحاظ شرايط لازم، جايز است.
235. اگر مهر نماز متعلق به مسجد در جيب كسى بماند تكليف چيست؟
بسمه تعالی
اگر براى خصوص آن مسجد وقف شده باشد بايد به آنجا برگرداند و در صورت شک نيز حکم همين است.
236. كسى كه در مكانى زندگى مىكند كه وقف نامهاى دارد مثلاً طبق وقف بايد فرد هر روز يک جزء قرآن بخواند ولى به آن عمل نكرده وظيفه او چيست؟
بسمه تعالی
تخلّف ازمورد و جهت وقف حرام است و نمىتواند در مکان مذکور تصرف نمايد.
موضوع:
احکام و استفتائات وقف
|
